fix(budget): sabit gider ayrımı ve taban hızlı ay sonu tahmini

$ne ile eksik alan yolu her işlemi sabit sayıyordu; $ifNull ile düzeltildi.
Tahmin, bu ayın hızını önceki dönemin değişken hızıyla karıştırır.

Co-Authored-By: Claude Opus 5.5 <noreply@anthropic.com>

src/features/budgets/service.int.test.ts

@@ -206,6 +206,30 @@ describe("aylık bütçe", () => {
     expect((await line("aidat", shiftMonth(M, 1)))!.actualMinor).toBe(1_000_00);
   });
 
+  it("tahmin: değişken gider tempoyla, sabit gider olduğu gibi (gelecek ayda değişken sayılmaz)", async () => {
+    const F = shiftMonth(todayIstanbul().slice(0, 7), 24);
+    const f = budgetPeriod(F);
+    await expense({ date: f.from, amountMinor: 900_00, category: cat.keyif });
+    await expense({ date: f.from, amountMinor: 4_000_00, category: cat.kira, recurring: true });
+    const keyif = (await line("keyif", F))!;
+    expect(keyif.actualMinor).toBe(900_00);
+    // Henüz başlamamış dönem, geçmiş yok: gerçekleşen değişken olduğu gibi, tempo eklenmez.
+    expect(keyif.forecastMinor).toBe(900_00);
+    expect((await line("kira", F))!.forecastMinor).toBe(4_000_00);
+  });
+
+  it("içinde bulunulan ayda değişken gider tempoyla büyür, sabit gider büyümez", async () => {
+    const today = todayIstanbul();
+    const cur = today.slice(0, 7);
+    if (budgetPeriod(cur).to === today) return; // ayın son günü: kalan gün yok
+    await expense({ date: today, amountMinor: 1_000_00, category: cat.keyif });
+    await expense({ date: today, amountMinor: 2_000_00, category: cat.kira, recurring: true });
+    const keyif = (await line("keyif", cur))!;
+    expect(keyif.actualMinor).toBe(1_000_00);
+    expect(keyif.forecastMinor).toBeGreaterThan(1_000_00);
+    expect((await line("kira", cur))!.forecastMinor).toBe(2_000_00);
+  });
+
   it("bütçe ayı başlangıç günü dönemi kaydırır", async () => {
     await HouseholdModel.updateOne(
       { _id: cakir },

src/features/budgets/service.ts

@@ -34,18 +34,20 @@ import type { BudgetLimitsForm } from "@/shared/schemas/budget";
 const t = tr.budget;
 const DAY_MS = 86_400_000;
 
-type Settings = {
+export type Settings = {
   startDay: number;
   installmentMode: "per_installment" | "purchase_month";
   includePrivate: boolean;
+  dailyMode: "even" | "previous_month_pattern";
 };
 
-async function settingsOf(householdId: Types.ObjectId): Promise<Settings> {
+export async function settingsOf(householdId: Types.ObjectId): Promise<Settings> {
   const h = await HouseholdModel.findById(householdId).select({ settings: 1 }).lean();
   return {
     startDay: h?.settings?.budgetMonthStartDay ?? 1,
     installmentMode: h?.settings?.installmentBudgetMode ?? "per_installment",
     includePrivate: h?.settings?.includePrivateAccountsInTotals ?? true,
+    dailyMode: h?.settings?.dailyPlanMode ?? "even",
   };
 }
 
@@ -70,7 +72,10 @@ export async function expenseAmounts(
     $project: {
       status: 1,
       fixed: {
-        $or: [{ $ne: ["$recurringRuleId", null] }, { $ne: ["$installment.planId", null] }],
+        $or: [
+          { $ne: [{ $ifNull: ["$recurringRuleId", null] }, null] },
+          { $ne: [{ $ifNull: ["$installment.planId", null] }, null] },
+        ],
       },
       items: {
         $cond: [
@@ -205,17 +210,32 @@ export async function getBudget(
     expenseAmounts(ctx, s, period.from, period.to),
   ]);
   const limits = new Map((doc?.limits ?? []).map((l) => [String(l.categoryId), l.amountMinor]));
+  // Taban hız (bitmemiş aylar için): önceki dönemin değişken gideri, kategori bazında.
+  let baselineDays: number | undefined;
+  if (elapsedDays < totalDays) {
+    const prev = budgetPeriod(shiftMonth(m, -1), s.startDay);
+    const prevAmounts = await expenseAmounts(ctx, s, prev.from, prev.to);
+    let any = 0;
+    for (const [id, a] of prevAmounts) {
+      if (a.variableMinor <= 0) continue;
+      any += a.variableMinor;
+      const cur = amounts.get(id) ?? { fixedMinor: 0, variableMinor: 0, plannedMinor: 0 };
+      amounts.set(id, { ...cur, baselineMinor: a.variableMinor });
+    }
+    if (any > 0) baselineDays = daysBetween(prev.from, prev.to);
+  }
   const cats = expenseCategories(ctx);
   // Arşivli kategori yalnızca limiti veya harcaması varsa görünür.
   const visibleCats = cats.filter((c) => !c.archived || limits.has(c.id) || amounts.has(c.id));
   const known = new Set(visibleCats.map((c) => c.id));
   // Kategorisiz / bilinmeyen kategorideki gider "Kategorisiz" satırında toplanır.
-  const orphan = { fixedMinor: 0, variableMinor: 0, plannedMinor: 0 };
+  const orphan = { fixedMinor: 0, variableMinor: 0, plannedMinor: 0, baselineMinor: 0 };
   for (const [id, a] of amounts)
     if (!known.has(id)) {
       orphan.fixedMinor += a.fixedMinor;
       orphan.variableMinor += a.variableMinor;
       orphan.plannedMinor += a.plannedMinor;
+      orphan.baselineMinor += a.baselineMinor ?? 0;
     }
   const ORPHAN = "__none__";
   const inputCats = visibleCats.map((c) => ({
@@ -234,6 +254,7 @@ export async function getBudget(
     amounts,
     elapsedDays,
     totalDays,
+    baselineDays,
   });
   const editorCats = cats.filter((c) => !c.archived);
   // Düzenleyici için ağaç sırası ve derinlik (tüm etkin kategoriler, limit 0 ile).

src/shared/budget.test.ts

@@ -40,13 +40,31 @@ describe("bütçe dönemi", () => {
       variableMinor: 3_000_00,
       plannedMinor: 500_00,
     };
-    // 10/30 gün geçti: değişken 3.000 → 9.000
+    // Geçmiş yok: 10/30 gün geçti, değişken 3.000 → 9.000
     expect(forecast(a, 10, 30)).toBe(10_500_00);
     expect(forecast(a, 30, 30)).toBe(4_500_00);
-    expect(forecast(a, 0, 30)).toBe(1_500_00);
+    // Henüz başlamamış dönem: gerçekleşmiş değişken olduğu gibi, tempo yok.
+    expect(forecast(a, 0, 30)).toBe(4_500_00);
     expect(roundUpLimit(1_234_56)).toBe(1_300_00);
     expect(roundUpLimit(1_200_00)).toBe(1_200_00);
   });
+
+  it("taban hız: önceki ayın temposu ay başında ağır basar", () => {
+    // Ayın 2'sinde 6.000'lik tek harcama; önceki ay 30 günde 9.000 (günde 300).
+    const a: CategoryAmounts = {
+      fixedMinor: 0,
+      variableMinor: 6_000_00,
+      plannedMinor: 0,
+      baselineMinor: 9_000_00,
+    };
+    // Yalnızca bu ay: 6.000 × 30/2 = 90.000.
+    expect(forecast(a, 2, 30)).toBe(90_000_00);
+    // Karışım: hız = 2/30 × 3.000 + 28/30 × 300 = 480 → 6.000 + 28 × 480
+    expect(forecast(a, 2, 30, 30)).toBe(6_000_00 + 28 * 480_00);
+    // Gelecek ay: yalnızca taban; geçmiş ay: gerçekleşen.
+    expect(forecast({ ...a, variableMinor: 0 }, 0, 30, 30)).toBe(9_000_00);
+    expect(forecast(a, 30, 30, 30)).toBe(6_000_00);
+  });
 });
 
 describe("bütçe toplama", () => {

src/shared/budget.ts

@@ -62,6 +62,8 @@ export type CategoryAmounts = {
   variableMinor: number;
   /** Dönemin kalanındaki planlı (henüz gerçekleşmemiş) gider. */
   plannedMinor: number;
+  /** Önceki dönemin değişken gideri (tahmin için taban hız; yoksa 0). */
+  baselineMinor?: number;
 };
 
 export type BudgetLine = {
@@ -96,18 +98,28 @@ export type BudgetTotals = {
 };
 
 /**
- * Ay sonu tahmini: sabit giderler olduğu gibi + kalan planlı giderler + değişken giderin
- * şimdiye kadarki günlük hızıyla ay sonuna yansıtılması. Geçmiş ayda tahmin = gerçekleşen;
- * gelecek ayda yalnızca planlı.
+ * Ay sonu tahmini: sabit giderler olduğu gibi + kalan planlı giderler + değişken gider ve kalan
+ * günler için günlük hız tahmini.
+ *
+ * Günlük hız, bu ayın hızı ile önceki dönemin değişken harcama hızının (taban) karışımıdır; ay
+ * ilerledikçe bu ayın ağırlığı artar (geçen gün / toplam gün). Böylece ay başındaki tek bir büyük
+ * harcama tüm aya yayılmaz. Taban yoksa (`baselineDays` verilmemiş: hanenin geçmişi yok) yalnızca
+ * bu ayın hızı kullanılır. Geçmiş ayda tahmin = gerçekleşen.
  */
-export function forecast(a: CategoryAmounts, elapsedDays: number, totalDays: number): number {
-  const variable =
-    elapsedDays <= 0
-      ? 0
-      : elapsedDays >= totalDays
-        ? a.variableMinor
-        : Math.round((a.variableMinor * totalDays) / elapsedDays);
-  return a.fixedMinor + a.plannedMinor + variable;
+export function forecast(
+  a: CategoryAmounts,
+  elapsedDays: number,
+  totalDays: number,
+  baselineDays?: number,
+): number {
+  const remaining = Math.max(0, totalDays - Math.max(0, elapsedDays));
+  const current = elapsedDays > 0 ? a.variableMinor / elapsedDays : 0;
+  let pace = current;
+  if (baselineDays && baselineDays > 0) {
+    const w = Math.min(1, Math.max(0, elapsedDays) / totalDays);
+    pace = w * current + (1 - w) * ((a.baselineMinor ?? 0) / baselineDays);
+  }
+  return a.fixedMinor + a.plannedMinor + a.variableMinor + Math.round(pace * remaining);
 }
 
 export function computeBudget(input: {
@@ -116,8 +128,10 @@ export function computeBudget(input: {
   amounts: Map<string, CategoryAmounts>;
   elapsedDays: number;
   totalDays: number;
+  /** Önceki dönemin gün sayısı (taban hız için); hanenin geçmişi yoksa verilmez. */
+  baselineDays?: number;
 }): { lines: BudgetLine[]; totals: BudgetTotals } {
-  const { categories, limits, amounts, elapsedDays, totalDays } = input;
+  const { categories, limits, amounts, elapsedDays, totalDays, baselineDays } = input;
   const byId = new Map(categories.map((c) => [c.id, c]));
   const children = new Map<string, BudgetCategoryInput[]>();
   const roots: BudgetCategoryInput[] = [];
@@ -130,7 +144,12 @@ export function computeBudget(input: {
   }
   const sort = (list: BudgetCategoryInput[]) =>
     list.sort((a, b) => a.order - b.order || a.name.localeCompare(b.name, "tr"));
-  const zero: CategoryAmounts = { fixedMinor: 0, variableMinor: 0, plannedMinor: 0 };
+  const zero: CategoryAmounts = {
+    fixedMinor: 0,
+    variableMinor: 0,
+    plannedMinor: 0,
+    baselineMinor: 0,
+  };
 
   // Alt ağaç toplamları.
   const subtree = new Map<string, CategoryAmounts>();
@@ -138,12 +157,13 @@ export function computeBudget(input: {
     if (seen.has(c.id)) return zero;
     seen.add(c.id);
     const own = amounts.get(c.id) ?? zero;
-    const total = { ...own };
+    const total = { ...own, baselineMinor: own.baselineMinor ?? 0 };
     for (const k of children.get(c.id) ?? []) {
       const s = sumOf(k, seen);
       total.fixedMinor += s.fixedMinor;
       total.variableMinor += s.variableMinor;
       total.plannedMinor += s.plannedMinor;
+      total.baselineMinor += s.baselineMinor ?? 0;
     }
     subtree.set(c.id, total);
     return total;
@@ -163,7 +183,7 @@ export function computeBudget(input: {
       const isCovered = covered || limit !== null;
       if (!isCovered) unbudgeted += own.fixedMinor + own.variableMinor;
       const actual = s.fixedMinor + s.variableMinor;
-      const fc = forecast(s, elapsedDays, totalDays);
+      const fc = forecast(s, elapsedDays, totalDays, baselineDays);
       if (limit !== null || actual > 0 || s.plannedMinor > 0) {
         lines.push({
           categoryId: c.id,
@@ -192,7 +212,7 @@ export function computeBudget(input: {
     const s = subtree.get(r.id) ?? zero;
     actual += s.fixedMinor + s.variableMinor;
     planned += s.plannedMinor;
-    fc += forecast(s, elapsedDays, totalDays);
+    fc += forecast(s, elapsedDays, totalDays, baselineDays);
   }
   const hasLimit = limits.size > 0;
   return {