butcem/src/shared/budget.ts

import { addDays, addMonths } from "./recurrence";

/**
 * Aylık bütçe hesap motoru (Bölüm 6.9). Tutarlar kuruş, tarihler İstanbul günü "YYYY-MM-DD".
 *
 * Bütçe ayı hane ayarı `budgetMonthStartDay` ile başlar (Faz 0): başlangıç günü 15 ise
 * "2026-11" dönemi 15 Kasım – 14 Aralık'tır; 1 ise takvim ayıdır.
 *
 * Limitler (Faz 10 kararı): her gider kategorisine verilebilir. Üst kategori limiti alt
 * kategorilerin harcamasını da kapsar; alt kategori limiti üstün içinde bir alt sınırdır ve
 * toplam bütçede iki kez sayılmaz.
 */

export const WARNING_BP = 8_000;
export const OVER_BP = 10_000;

/** "YYYY-MM" dönemi: ilk ve son gün (ikisi de dahil). */
export function budgetPeriod(month: string, startDay = 1): { from: string; to: string } {
  const from = `${month}-${String(startDay).padStart(2, "0")}`;
  const to = addDays(addMonths(from, 1, startDay), -1);
  return { from, to };
}

/** Tarihin düştüğü bütçe ayı. */
export function periodOfDate(date: string, startDay = 1): string {
  const day = Number(date.slice(8, 10));
  const month = date.slice(0, 7);
  return day >= startDay ? month : addMonths(`${month}-01`, -1).slice(0, 7);
}

export function shiftMonth(month: string, n: number): string {
  return addMonths(`${month}-01`, n).slice(0, 7);
}

/** İki gün arasındaki gün sayısı (ikisi de dahil). */
export function daysBetween(from: string, to: string): number {
  const ms = Date.parse(`${to}T00:00:00Z`) - Date.parse(`${from}T00:00:00Z`);
  return Math.round(ms / 86_400_000) + 1;
}

export type BudgetStatus = "none" | "ok" | "warning" | "over";

export function statusOf(actualMinor: number, limitMinor: number | null): BudgetStatus {
  if (limitMinor === null) return "none";
  if (limitMinor <= 0) return actualMinor > 0 ? "over" : "ok";
  const bp = (actualMinor * 10_000) / limitMinor;
  return bp >= OVER_BP ? "over" : bp >= WARNING_BP ? "warning" : "ok";
}

export type BudgetCategoryInput = {
  id: string;
  parentId: string | null;
  name: string;
  order: number;
};

/** Kategori bazında kendi (alt kategoriler hariç) tutarlar. */
export type CategoryAmounts = {
  /** Düzenli işlem veya taksitten gelen gerçekleşmiş gider (tempo tahminine katılmaz). */
  fixedMinor: number;
  /** Diğer gerçekleşmiş gider. */
  variableMinor: number;
  /** Dönemin kalanındaki planlı (henüz gerçekleşmemiş) gider. */
  plannedMinor: number;
  /** Önceki dönemin değişken gideri (tahmin için taban hız; yoksa 0). */
  baselineMinor?: number;
};

export type BudgetLine = {
  categoryId: string;
  name: string;
  depth: number;
  limitMinor: number | null;
  /** Kendi limiti yok ama bir üst kategorinin limiti kapsıyor. */
  covered: boolean;
  /** Alt kategoriler dahil gerçekleşen. */
  actualMinor: number;
  plannedMinor: number;
  forecastMinor: number;
  remainingMinor: number | null;
  ratioBp: number | null;
  status: BudgetStatus;
  /** Tahmin limiti aşıyor (henüz aşılmamış olsa da). */
  forecastOver: boolean;
};

export type BudgetTotals = {
  limitMinor: number;
  actualMinor: number;
  plannedMinor: number;
  forecastMinor: number;
  remainingMinor: number;
  /** Hiçbir limitin kapsamadığı gerçekleşen gider. */
  unbudgetedMinor: number;
  ratioBp: number | null;
  status: BudgetStatus;
  forecastOver: boolean;
};

/**
 * Ay sonu tahmini: sabit giderler olduğu gibi + kalan planlı giderler + değişken gider ve kalan
 * günler için günlük hız tahmini.
 *
 * Günlük hız, bu ayın hızı ile önceki dönemin değişken harcama hızının (taban) karışımıdır; ay
 * ilerledikçe bu ayın ağırlığı artar (geçen gün / toplam gün). Böylece ay başındaki tek bir büyük
 * harcama tüm aya yayılmaz. Taban yoksa (`baselineDays` verilmemiş: hanenin geçmişi yok) yalnızca
 * bu ayın hızı kullanılır. Geçmiş ayda tahmin = gerçekleşen.
 */
export function forecast(
  a: CategoryAmounts,
  elapsedDays: number,
  totalDays: number,
  baselineDays?: number,
): number {
  const remaining = Math.max(0, totalDays - Math.max(0, elapsedDays));
  const current = elapsedDays > 0 ? a.variableMinor / elapsedDays : 0;
  let pace = current;
  if (baselineDays && baselineDays > 0) {
    const w = Math.min(1, Math.max(0, elapsedDays) / totalDays);
    pace = w * current + (1 - w) * ((a.baselineMinor ?? 0) / baselineDays);
  }
  return a.fixedMinor + a.plannedMinor + a.variableMinor + Math.round(pace * remaining);
}

export function computeBudget(input: {
  categories: BudgetCategoryInput[];
  limits: Map<string, number>;
  amounts: Map<string, CategoryAmounts>;
  elapsedDays: number;
  totalDays: number;
  /** Önceki dönemin gün sayısı (taban hız için); hanenin geçmişi yoksa verilmez. */
  baselineDays?: number;
}): { lines: BudgetLine[]; totals: BudgetTotals } {
  const { categories, limits, amounts, elapsedDays, totalDays, baselineDays } = input;
  const byId = new Map(categories.map((c) => [c.id, c]));
  const children = new Map<string, BudgetCategoryInput[]>();
  const roots: BudgetCategoryInput[] = [];
  for (const c of categories) {
    if (c.parentId && byId.has(c.parentId)) {
      const list = children.get(c.parentId) ?? [];
      list.push(c);
      children.set(c.parentId, list);
    } else roots.push(c);
  }
  const sort = (list: BudgetCategoryInput[]) =>
    list.sort((a, b) => a.order - b.order || a.name.localeCompare(b.name, "tr"));
  const zero: CategoryAmounts = {
    fixedMinor: 0,
    variableMinor: 0,
    plannedMinor: 0,
    baselineMinor: 0,
  };

  // Alt ağaç toplamları.
  const subtree = new Map<string, CategoryAmounts>();
  const sumOf = (c: BudgetCategoryInput, seen: Set<string>): CategoryAmounts => {
    if (seen.has(c.id)) return zero;
    seen.add(c.id);
    const own = amounts.get(c.id) ?? zero;
    const total = { ...own, baselineMinor: own.baselineMinor ?? 0 };
    for (const k of children.get(c.id) ?? []) {
      const s = sumOf(k, seen);
      total.fixedMinor += s.fixedMinor;
      total.variableMinor += s.variableMinor;
      total.plannedMinor += s.plannedMinor;
      total.baselineMinor += s.baselineMinor ?? 0;
    }
    subtree.set(c.id, total);
    return total;
  };
  const seen = new Set<string>();
  for (const r of roots) sumOf(r, seen);

  const lines: BudgetLine[] = [];
  let limitTotal = 0;
  let unbudgeted = 0;
  const walk = (list: BudgetCategoryInput[], depth: number, covered: boolean) => {
    for (const c of sort(list)) {
      const limit = limits.get(c.id) ?? null;
      const s = subtree.get(c.id) ?? zero;
      const own = amounts.get(c.id) ?? zero;
      if (limit !== null && !covered) limitTotal += limit;
      const isCovered = covered || limit !== null;
      if (!isCovered) unbudgeted += own.fixedMinor + own.variableMinor;
      const actual = s.fixedMinor + s.variableMinor;
      const fc = forecast(s, elapsedDays, totalDays, baselineDays);
      if (limit !== null || actual > 0 || s.plannedMinor > 0) {
        lines.push({
          categoryId: c.id,
          name: c.name,
          depth,
          limitMinor: limit,
          covered: limit === null && covered,
          actualMinor: actual,
          plannedMinor: s.plannedMinor,
          forecastMinor: fc,
          remainingMinor: limit === null ? null : limit - actual,
          ratioBp: limit && limit > 0 ? Math.round((actual * 10_000) / limit) : null,
          status: statusOf(actual, limit),
          forecastOver: limit !== null && fc > limit,
        });
      }
      walk(children.get(c.id) ?? [], depth + 1, isCovered);
    }
  };
  walk(roots, 0, false);

  let actual = 0;
  let planned = 0;
  let fc = 0;
  for (const r of roots) {
    const s = subtree.get(r.id) ?? zero;
    actual += s.fixedMinor + s.variableMinor;
    planned += s.plannedMinor;
    fc += forecast(s, elapsedDays, totalDays, baselineDays);
  }
  const hasLimit = limits.size > 0;
  return {
    lines,
    totals: {
      limitMinor: limitTotal,
      actualMinor: actual,
      plannedMinor: planned,
      forecastMinor: fc,
      remainingMinor: limitTotal - actual,
      unbudgetedMinor: unbudgeted,
      ratioBp: limitTotal > 0 ? Math.round((actual * 10_000) / limitTotal) : null,
      status: hasLimit ? statusOf(actual, limitTotal) : "none",
      forecastOver: hasLimit && fc > limitTotal,
    },
  };
}

/** Limit önerisi için yukarı yuvarlama (100 TL'lik adım). */
export function roundUpLimit(minor: number, stepMinor = 100_00): number {
  return Math.ceil(minor / stepMinor) * stepMinor;
}